Na skróty

Zostaw kontakt

Akceptuje postanowienia zawarte w Regulaminie.

Nowe narzędzia walki z unikaniem opodatkowania

23.02.2017


 

1.Zwiększenie możliwości kontrolnych organów skarbowych

Wchodzące w życie w latach 2016-2018 nowelizacje przepisów prawa podatkowego stanowią największą zmianę systemu opodatkowania w Polsce od kilkunastu lat.

Wskutek wprowadzonych zmian:

1.      Od 1 marca 2017 r. powstanie licząca 65 tys. funkcjonariuszy Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) z szerszymi kompetencjami niż dotychczasowa administracja podatkowa. Zastąpi ona dotychczasową strukturę urzędów skarbowych, urzędów kontroli skarbowej i urzędów celnych. Celem zmian organizacyjnych jest ograniczenie skali oszustw podatkowych oraz zwiększenie skuteczności poboru podatków. Wprowadzona zostanie specjalna instytucja kontroli celno-skarbowej o charakterze policyjnym, która nie będzie podlegała chroniącym dotychczas przedsiębiorcę przepisom zmniejszającym uciążliwość działań kontrolnych. Dodatkowo przewiduje się możliwość uzbrojenia funkcjonariuszy w broń palną oraz prowadzenia przeszukań bez zgody prokuratora.

W niektórych przypadkach kontrola będzie mogła być wszczęta "na legitymację" w przypadku, gdy zaistnieje podejrzenie nieprzestrzegania przepisów, a okoliczności uzasadnią jej niezwłoczne przeprowadzenie.

Krajowa Administracja Skarbowa będzie posiadała uprawnienia do prowadzenia działań operacyjno-rozpoznawczych właściwych dla służb specjalnych, włączając w to kontrolę korespondencji (w tym korespondencji elektronicznej), prawo zatrzymania i przeszukania osób, lokali, pojazdów, prowadzenia pościgu, werbowania agentów (w tym celu powstaną fundusze operacyjne). Ponadto każdy wezwany ma obowiązek udzielenia KAS żądanych informacji pod groźbą kary pieniężnej do 10.000zł.

2.      Z początkiem roku 2018 wszystkie przedsiębiorstwa będą zobowiązane wysyłać drogą elektroniczną do Ministerstwa Finansów jednolite pliki kontrolne w zakresie ewidencji sprzedaży i zakupu VAT (część firm ten obowiązek „dosięgnął" już od 01.01.2017 r.) Już w chwili obecnej firmy które mają obowiązek przesyłać JPK od 01.01.2017 r. muszą zmienić zasady prowadzenia ewidencji VAT, dostosować lub zmienić oprogramowanie, aby spełnić nowe wymogi ewidencyjne. Każda zmiana danych w rejestrze VAT po wysłaniu JPK do Ministerstwa Finansów będzie wymagała korekty JPK i jego powtórnego przesłania.

Oznacza to że Ministerstwo Finansów będzie miało za rok „w zasięgu ręki" pełną bazę wszystkich transakcji zawieranych pomiędzy podatnikami podatku VAT. Ułatwi to znacząco dokonywania kontroli „krzyżowych", wyłapywanie nieistniejących podmiotów i firm które uzyskiwały korzyści z nadużyć w tym zakresie. Oznacza to też duży szybsze i precyzyjne typowanie podmiotów do kontroli (np. ze względu na powiązania pomiędzy firmami, transakcje sprzedaży używanych nieruchomości i innych problematycznych rozliczeń podatkowych).

3.       W pierwszej połowie 2018 r. planuje się wprowadzenie centralnego rejestru faktur oraz e-paragonów. Faktura lub paragon zatwierdzona przez podatnika będzie z automatu przesyłana na serwer Ministerstwa Finansów, co sprowadzało się będzie to możliwości „podglądania" działań podatnika przez urzędnika niemal w czasie rzeczywistym.

4.      Wiadomo również, że prowadzone są prace nad Centralną Bazą Rachunków gromadzącą dane o przelewach bankowych. Od połowy 2016 roku działa spółka Aplikacje Krytyczne utworzona przez Ministra Finansów w celu gromadzenia zebranych informacji, mająca stanowić zaplecze techniczne i analityczne administracji skarbowej. Już od 1 stycznia 2017 roku funkcjonują przepisy umożliwiające prowadzenie łańcuchowych kontroli faktur (a nie tak jak dotychczas jedynie zestawianie transakcji nabywcy i sprzedawcy).

Podsumowując niebawem prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce będzie się wiązało z poddaniem się stałemu nadzorowi ze strony organów skarbowych. Należy spodziewać się kilkunastokrotnego wzrostu częstotliwości postępowań kontrolnych oraz typowania do kontroli ze względu na transakcje, które zostaną przez systemy analityczne zakwalifikowane jako „podejrzane".

2.Klauzule przeciw unikaniu opodatkowania, ceny transferowe oraz sankcje w VAT

Od drugiej połowy 2016 roku obowiązują klauzule przeciwko unikaniu opodatkowania. Utrzymane zostały również dotychczasowe regulacje mające przeciwdziałać uchylaniu się od płacenia podatków.

2.1 „Dawna klauzula" przeciwko unikaniu opodatkowania

Przepis art. 199a § 1 Ustawy ordynacja podatkowa  stanowi, że organ podatkowy który w trakcie analizy treści czynności prawnej poweźmie wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe, organ podatkowy występuje do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa.

Przykład 1:

X jest posiadaczem samochodu, który ma zamiar sprzedać swojemu bratu. Wartość rynkowa pojazdu to ok. 30.000zł. Samochód był wykorzystywana w działalności gospodarczej X i został całkowicie zamortyzowany. Sprzedając samochód X musiałby zapłacić podatek dochodowy (ok. 5700zł). Zamiast tego przeznacza pojazd na potrzeby osobiste (wycofuje z działalności) i daruje swojemu bratu. Jednocześnie brat daruje X kwotę 30.000 zł. Darowizny zostają zgłoszone urzędowi skarbowemu i nie podlegają opodatkowaniu.

Organ skarbowy korzystając z baz danych o dochodach i wydatkach podatnika i deklaracjach w sprawie podatku od spadków i darowizn, posiłkując się danymi z jednolitych plików kontrolnych przedsiębiorstwa X stwierdził, że w rzeczywistości nie miały miejsce darowizny, a sprzedaż pojazdu w związku z czym X powinien wykazać dochód do opodatkowania. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił X zobowiązanie podatkowe w wysokości 5700 zł.

2.2 „Nowa klauzula generalna" przeciwko unikaniu opodatkowania

Z przepisów wynika, że czynność dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem ustawy podatkowej, nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeśli sposób działania był sztuczny przy czym:

1.      sposób działania jest uznany za sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że nie zostałby zastosowany przez podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem ustawy podatkowej.

2.      czynność jest uznana za podjętą przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, gdy pozostałe cele ekonomiczne lub gospodarcze czynności, wskazane przez podatnika, należy uznać za mało istotne

3.      przez korzyść podatkową będzie rozumiane niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości albo powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo podwyższenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku

4.      określenie czynność oznacza także zespół powiązanych ze sobą czynności, dokonanych przez te same bądź różne podmioty

5.      Korzyść podatkowa przekracza 100.000zł

Przykład 2:

X jest posiadaczem nieruchomości, która została w 100% zamortyzowana, Wartość rynkowa nieruchomości to ok. 1 mln zł. Równolegle ojciec osoby X (dalej Y) również prowadzi działalność gospodarczą w innym zakresie. X przeznacza nieruchomość na potrzeby osobiste (wycofuje z działalności) i daruje swojemu ojcu. Darowizny zostają zgłoszone urzędowi skarbowemu i nie podlegają opodatkowaniu. Osoba Y wycenia nieruchomość po cenie rynkowej i od takiej wartości zaczyna amortyzować otrzymany w darowiźnie środek trwały.

Organ skarbowy w trakcie kontroli stwierdził, że nieruchomość jest używana przez Y w znikomym stopniu, a to X prowadzi, a w zasadzie kontynuuje prowadzenie w niej działalności gospodarczej. Korzyść podatkowa przekracza 100 tys. zł, wobec czego organ może bezpośrednio wydać decyzję o należnym podatku.

2.3 Klauzula dotycząca operacji kapitałowych

Od 1 stycznia 2017 r. została wprowadzona do przepisów ustaw o podatku dochodowym klauzula mająca zastosowanie w sytuacji, gdy głównym lub jednym z głównych celów połączenia spółek, podziału spółek lub wymiany (aportu) udziałów jest uniknięcie opodatkowania. Towarzyszy temu dodanie przepisu, który stanowi, iż jeżeli jedna z ww. operacji nie została przeprowadzona z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych domniemywa się, że głównym lub jednym z głównych celów tych czynności jest uchylenie się od opodatkowania. Nowe przepisy przewidują więc, że podatnik dokonujący operacji kapitałowych takich jak aport udziałów, podział lub połączenie spółki jest ustawowo „podejrzany" o chęć uniknięcia opodatkowania i musi udowodnić ekonomiczny sens swoich decyzji.

Przykład 3:

Y sp. z o.o w ostatnich latach nie wypłacała swoim udziałowcom dywidend, wobec czego wypracowała 2.500.000zł zysku do podziału. Udziałowcy nie chcąc opodatkowywać dotychczasowych i przyszłych dywidend postanowili przekształcić Y sp z o.o w spółkę komandytową. Dokonali tego nie wprost, ale stosując sztuczną strukturę z wykorzystaniem wymiany (aportu) udziałów. Dzięki takim działaniom nie opodatkowano wypracowanego dotychczas zysku. Brak uzasadnia ekonomicznego podjętych działań spowodował wydanie przez organ podatkowy decyzji wymiarowej na kwotę 475.000 zł.

2.4 Ceny transferowe

Przepisy o cenach transferowych dotyczą podmiotów powiązanych. Powiązania należy analizować każdorazowo, kiedy istnieje podejrzenie ich wystąpienia - nie zawsze są one oczywiste i wynikają z norm ściśle określonych w przepisach. Najczęściej powiązania występują między spółką „matką" a spółką „córką", osobami spokrewnionymi prowadzącymi działalność gospodarczą, pomiędzy spółką a udziałowcem (osobą fizyczną lub spółką będącą komplementariuszem).

Transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi powinny każdorazowo odbywać się na zasadach rynkowych. Każda transakcja pomiędzy takimi podmiotami może być przez organ podatkowy oszacowana tj. ustalona zostanie cena i warunki rynkowe po jakiej powinna zostać zawarta i dla tak oszacowane stanu obliczony zostanie podatek.

Ponadto obowiązują regulacje, zgodnie z którymi istnieje obowiązek dokumentacyjny transakcji między podmiotami powiązanymi, w których łączna kwota wynikająca z umowy lub rzeczywiście zapłacona w roku podatkowym:

  • 30.000 euro - w przypadku świadczenia usług, sprzedaży lub udostępnienia wartości niematerialnych i prawnych, albo
  • 50.000 euro - w pozostałych przypadkach.

Zwolnione z obowiązku dokumentacji są podmioty których przychody lub koszty nie przekroczyły w poprzednim roku równowartość 2 000 000 euro.

Szacowanie dochodu u podatnika zobowiązanego do posiadania dokumentacji cen transferowych, który nie przedstawi organowi dokumentacji w ciągu 7 dni od zgłoszenia żądania będzie się wiązało z zastosowanie sankcji w wysokości 50% doszacowanego dochodu.

Przykład 4:

A jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą z zakresu sprzedaży hurtowej ubrań. Jest on jednocześnie większościowym udziałowcem i prezesem producenta ubrań B sp. z o.o, której przychody nie przekroczyły w poprzednim roku podatkowym 2.000.000 euro. Spółka B sprzedaje firmie prezesa wytworzone przez siebie ubrania „po kosztach" w ten sposób nie wykazuje dochodu do opodatkowania, zaś prezes dokonuje dalszej sprzedaży towarów w ramach swojej hurtowni. Roczna wartość transakcji pomiędzy podmiotami przekracza 50.000 euro. Dzięki takim transakcjom spółka corocznie zaniża dochód do opodatkowania o 100.000zł. Organ kontrolny analizując pliki kontrolne przedsiębiorstwa prezesa i spółki dowiedział się o schemacie optymalizacyjnym i oszacował dochód spółki na 100.000zł rocznie, zobowiązanie podatkowe dla spółki wyniosło 19.000 zł. W takiej samej wysokości dokonano korekt podatku u osoby fizycznej.

W przypadku gdyby przychody spółki wyniosły powyżej 2.000.000 euro i spółka nie posiadałaby dokumentacji cen transferowych powstałoby dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 50.000 zł (wg stawki sankcyjnej 50%)

2.5 Klauzula obejścia prawa w VAT oraz stawka sankcyjna

Dotychczasowe przepisy ustawy o podatku od towarów i usług zakazywały odliczenia podatku, jeżeli faktura dokumentowała czynność sprzeczna z ustawą Kodeks Cywilny, mająca na celu obejście ustawy lub czynność pozorną. W praktyce przepis najczęściej był stosowany w przypadku, gdy organ skarbowy stwierdził występowania u podatnika tzw. „pustych faktur". Nowością jest wprowadzenie od 1 stycznia 2017 roku stawki sankcyjnej w wysokości 100% nienależnie odliczonego podatku.

Przykład 5:

Z sp. z o.o prowadzi działalność w zakresie przewozu towarów pojazdami ciężarowymi. Spółka wykazywała duże kwoty podatku VAT do zapłaty. Znajomy prezesa spółki zaproponował mu „nabycie" „pustej faktury" od zaprzyjaźnionej firmy. Spółka  odliczyła w ten sposób 200.000 zł podatku naliczonego. Urząd kontroli skarbowej w ramach kontroli krzyżowej poprzez analizę plików JPK wykrył przestępstwo, co wiązało się z zakwestionowaniem odliczenia 200.000zł podatku naliczonego, wymierzeniem dodatkowego zobowiązania sankcyjnego w wysokości 200.000zł oraz postawieniem prezesa spółki w stan oskarżenia zagrożonego karą pozbawienia wolności.

 

Przykład 6:

X jest spółką prowadzącą działalność gospodarczą w zakresie robót ogólnobudowlanych. W związku zakończeniem kontraktu wykazała podatek należny w wysokości 50.000zł. Brat prezesa spółki X prowadzi działalność w analogicznym zakresie, nabył w tym samym okresie nieruchomość, odliczył znacząca kwotę podatku naliczonego i ma do wykazania w deklaracji VAT nadwyżkę podatku VAT w wysokości 120.000 zł. Nie występuje jednak z wnioskiem o zwrot podatku w obawie przed kontrolą podatkową. Bracia uzgodnili, że Spółka X nabędzie od firmy brata prezesa usługę marketingową za 246.000 zł brutto.  W wyniku takiej transakcji spółka X odlicza 46 tys. zł podatku z „pozornej" faktury, a firma brata prezesa i tak podatku VAT nie zapłaci bo ma dużą nadwyżkę. Postępowanie organu podatkowego wykazało, że usługa nie została rzeczywiście wykonana - sprzedawca nie miał wystarczających wiedzy, kompetencji i możliwości techniczno - organizacyjnych do prowadzenia działań marketingowych. Zakwestionowano odliczenie 46.000 podatku oraz wymierzono sankcję w wysokości 46.000zł.

Od 1 stycznia 2017 roku klauzula obejścia prawa VAT dotyczy nie tylko odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących czynności pozorne, ale została rozszerzona na wszelkie działania podatnika, więc będzie miała zastosowanie np. w przypadku dokonania wątpliwych prawnie czynności np. w celu uniknięcia przekroczenia limitu uprawniającego do zwolnienia z podatku, sztucznego podziału transakcji elektroniką w celu uniknięcia odwrotnego obciążenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na dokonywanie czynności mających „uzasadnić" opodatkowanie VAT lub zwolnienie z podatku nieruchomości używanej.

3.Zaostrzenie przepisów karnych

3.1 Zaostrzenie przepisów karnych związanych z wyłudzeniami VAT

Od 01.03.2017 r. zaczną obowiązywać nowe przepisy, które przewidują objęcie czynów zabronionych związanych z wyłudzaniem podatku VAT szczególnymi regulacjami prawa karnego powszechnego (nie jak dotychczas karnego skarbowego).

Do Kodeksu karnego dodany zostanie przepis o szczególnej postaci tzw. fałszu materialnego dokumentu w postaci faktury, zagrożonego karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Wprowadzana również zostanie postać kwalifikowana przestępstw w stosunku do faktury lub faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, ten typ czynu miałby być zbrodnią z zagrożeniem karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karą 25 lat pozbawienia wolności.

Poza tym najpoważniejsze typy czynów zabronionych wprowadzone omawiana ustawą mają być dodane do katalogu przestępstw, co do których jest możliwe zarządzenie procesowej kontroli i utrwalania treści rozmów telefonicznych (podsłuchów), a także w tych sprawach ma być możliwe przeprowadzanie czynności operacyjno-rozpoznawczych przez Policję, Centralne Biuro Antykorupcyjne, wywiad skarbowy, Straż Graniczną i Żandarmerię Wojskową.

3.2 Zaostrzenie przepisów karnoskarbowych

Oprócz zmian mających na celu penalizację oszustw karuzelowych związanych z podatkiem VAT trwają prace nad ogólnymi przepisami karnoskarbowymi. Postuluje się wprowadzenie zmian utrudniających możliwości uniknięcia odpowiedzialności karnej za przestępstwa i wykroczenia skarbowe, m.in. poprzez ograniczenie możliwości korzystania z instytucji czynnego żalu oraz złożenia korekty deklaracji podatkowej, wydłużenia okresów przedawnień przestępstw i wykroczeń skarbowych.

Szereg zmian zaproponowanych w projekcie doprecyzowuje i uaktualnia regulacje zawarte w Kodeksie karnym skarbowym do obecnych realiów społeczno-gospodarczych, m.in. poprzez dookreślenie sposobu powiązania kwalifikacji prawnej czynu zabronionego z wysokością minimalnego wynagrodzenia oraz umożliwienie szerszego stosowania instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności także w sprawach o przestępstwa skarbowe.

W praktyce bardzo dotkliwe może być postulowane zniesienie przepisu gwarantującego brak kary w przypadku złożenia korekty deklaracji i zapłaty podatku zgodnie z zaleceniami kontrolnymi organu podatkowego.

4.Zalecenia Verum

W związku z wprowadzeniem omawianych przepisów oraz ogólną polityką Ministerstwa Finansów ukierunkowaną na zwiększenie wpływów do budżetu zalecamy zwiększoną ostrożność w zawieraniu transakcji mogących powodować ryzyko podatkowe oraz przygotowanie na częste kontrole podatkowe, w szczególności od roku 2018.

Zalecamy, aby wszystkie transakcje o dużej wartości lub potencjalnie ryzykowne były konsultowane z doradcą podatkowym.

Jednocześnie zasadny wydaje się audyt transakcji przeprowadzonych z podmiotami powiązanymi lub mogącymi się okazać powiązanymi. W takim przypadku należy odpowiednio wycenić transakcję i zabezpieczyć dokumentację na wypadek ewentualnego szacowania dochodów przez organ skarbowy.

Wszelkie transakcje związane z nieruchomościami i udziałami w spółkach należy analizować z punktu widzenia prawa podatkowego najwcześniej jak to możliwe - w sprawach szczególnie skomplikowanych czas oczekiwania na interpelację organów skarbowych wynosi ponad 3 miesiące.

Aby uniknąć ryzyka zakwestionowania odliczenia podatku VAT przy zawieraniu transakcji o dużej wartości należy unikać współpracy z kontrahentami o małej wiarygodności - dotyczy zwłaszcza nabywania paliwa, samochodów używanych od pośrednika, usług oraz materiałów budowlanych. Warto również w każdym przypadku podmiotu nieznanego, z którym rozpoczynana jest współpraca sprawdzić kontrahenta w następującym zakresie:

- zarejestrowania jako czynny podatnik podatku VAT - http://www.finanse.mf.gov.pl/pp/wyszukiwarki

- zarejestrowanie jako podatnik VAT UE - http://www.finanse.mf.gov.pl/pp/wyszukiwarki

- zarejestrowanie w Krajowym Rejestrze Sądowym -https://ems.ms.gov.pl/krs/wyszukiwaniepodmiotu?t:lb=t

lub zarejestrowanie w CEiDG - https://prod.ceidg.gov.pl/ceidg/ceidg.public.ui/search.aspx

 

 

opracował

Mariusz Raszczyk

Doradca podatkowy nr 07166

 


wróć